1 . ورم مخاط مجارى بول : كه تأثير آن از يك طرف ايجاد كلوئيدهاى لازم براى چسباندن ذرات سنگ كليه به يكديگر و از طرف ديگر قليايى كردن بول و امكان رسوب فسفات‌ها در آن است . ورم مخاط مجارى بول يا به‌طور كلى ورم كليه را تمام محققان ذكر كرده‌اند و در كتاب‌هاى طبى ، نظريهء پيدايش سنگ به علت ورم كليه به نام مكل « 1 » ثبت شده است ، درحالىكه در كتب طب قديم ، از جمله در قانون ابن سينا نيز ورم كليه از اسباب بروز سنگ شمرده شده است و شيخ دراين‌باره مىنويسد : اورام ساده حاره در بسيارى از موارد پيدايش سنگ را سبب مىشود . مطلب جالب اين است كه بدانيم چگونه ورم كليه باعث پيدايش سنگ مىشود . آنچه از مطالعه جديدترين كتاب‌هاى پزشكى برمىآيد اين است كه به عقيدهء محققان آلمانى و انگلوساكسون ، ورم كليه باعث ترشح موسين ( مادهء بلغم ) ، فيبرين و پوسته‌پوسته شدن سلول‌هاى اپى تليال مىشود و اين اجزاى درشت كلوئيدى ، به سهولت به يكديگر چسبيده و اجزا درشت‌ترى را تشكيل مىدهند ، اين امر تعادل كلوئيد - كريستالوئيد را در محيط بول به هم زده و باعث مىشود كه املاح معدنى ( كه كريستالوئيد هستند ) در اطراف آن‌ها رسوب كرده ، كم‌كم طبقات مختلف سنگ را به وجود آورند ، پس درحقيقت موسين و فيبرين و مواد سفيدكننده‌اى حكم يك هستهء مركزى را براى ايجاد سنگ دارند . البته اين تئورى كه دربارهء نحوهء اثر كلوئيد و كريستالوئيد بحث مىكند متعلق به دانشمندان اروپا است ، ولى اهميت موسين و فيبرين كه اساس تئورى را تشكيل مىدهد بر پزشكان قديم معلوم بوده و حتى خوددارى كردن از خوردن مواد به‌وجود آورندهء موسين و فيبرين ( كله‌پاچه حيوانات ، ماهى تازه ، پنير تازه و . . . ) و به‌طور كلى غذاهاى لزج ، در كسانى كه مستعد ابتلا به سنگ هستند در كتب طبى قديم ديده مىشود . قبلا اشاره كرديم كه ابن سينا و ساير پزشكان قديم ، حرارت خارج از اعتدال را يكى از علل مؤثر براى بروز سنگ در كليه دانسته‌اند و اهوازى در كامل الصناعه ، مىنويسد :

--> ( 1 ) . Mackel